Skarbiec Koronny na Wawelu: Historia i Dostępność. Senior na Wawelu cz.I [ZDJĘCIA]

Skarbiec Koronny na Wawelu to jedno z najbardziej symbolicznych miejsc w Polsce, stanowiące od wieków materialny dowód potęgi i ciągłości państwa. Jego historia jako instytucji sięga czasów panowania Władysława Łokietka, kiedy to po koronacji w 1320 roku zaczęto gromadzić insygnia władzy królewskiej oraz kosztowności państwowe w bezpiecznych murach zamku. Przez stulecia Skarbiec pełnił funkcję niedostępnego dla ogółu archiwum państwowego i sejfu, w którym przechowywano nie tylko korony i berła, ale także dokumenty najwyższej wagi. Pierwsze udostępnienie tych historycznych wnętrz szerokiej publiczności nastąpiło dopiero w okresie międzywojennym, w 1930 roku, co było momentem przełomowym, zmieniającym charakter miejsca z zamkniętego sanktuarium w nowoczesną placówkę muzealną.

Ekspozycja Skarbca przechodziła na przestrzeni lat dramatyczne przeobrażenia, wymuszone przede wszystkim burzliwymi losami kraju. Największy wpływ na kształt zbiorów miały grabieże pruskie z końca XVIII wieku, kiedy to bezpowrotnie zniszczono większość polskich regaliów koronacyjnych. Z tego powodu powojenne i współczesne aranżacje musiały ewoluować z prezentacji kompletnego zestawu insygniów w stronę narracji o tym, co udało się uratować lub odzyskać. Ostatnia, fundamentalna reorganizacja Skarbca Koronnego została zakończona w 2022 roku. Nowa odsłona wystawy drastycznie różni się od poprzednich; postawiono na nowoczesne multimedia, subtelne oświetlenie i przede wszystkim na znacznie większą przestrzeń, zajmując parterowe sale wieży Duńskiej oraz przyległe komnaty, co pozwoliło na wystawienie obiektów wcześniej przechowywanych w magazynach.

Wśród najcenniejszych skarbów pokazywanych zwiedzającym absolutny prym wiedzie Szczerbiec – miecz koronacyjny królów polskich, będący jedynym zachowanym insygnium z dawnego Skarbca. Miecz jest eksponowany w Skarbcu Koronnym ponieważ jest to insygnium a nie broń bojowa. Obok niego podziwiać można pamiątki po wielkich władcach, takie jak miecz ceremonialny Zygmunta Starego czy unikatowe dary dyplomatyczne i wota. O wyborze eksponatów decyduje ich ranga historyczna oraz artystyczna; do gablot trafiają przedmioty, które bezpośrednio dokumentują ceremoniał dworski lub świadczą o wybitnym kunszcie złotniczym dawnych wieków. Wyselekcjonowane artefakty mają za zadanie opowiedzieć historię polskiej państwowości w sposób emocjonalny i wizualnie atrakcyjny dla współczesnego odbiorcy.

Wawelskie Wzgórze staje się miejscem coraz bardziej otwartym na osoby ze szczególnymi potrzebami. Modernizacja Skarbca w 2022 roku uwzględniła liczne udogodnienia dla osób z niepełnosprawnościami, w tym nowoczesne windy oraz platformy pozwalające pokonać bariery architektoniczne historycznych murów. Sale zostały zaprojektowane tak, aby umożliwić swobodny manewr wózkami inwalidzkimi, a opisy eksponatów przygotowano z myślą o osobach niedowidzących. 

Osoby niewidome i niedowidzące mogą liczyć na szereg nowoczesnych udogodnień, które zostały wprowadzone zwłaszcza podczas ostatniej, gruntownej modernizacji Skarbca Koronnego w 2022 roku. Muzeum kładzie obecnie duży nacisk na tzw. dostępność sensoryczną, starając się, aby historia i piękno eksponatów były zrozumiałe bez użycia wzroku.

Oto najważniejsze rodzaje udogodnień dostępnych w Skarbcu:

• Kopie eksponatów i makiety dotykowe: W Skarbcu znajdują się specjalnie przygotowane kopie najważniejszych obiektów, które można poznawać przez dotyk. Pozwala to osobom niewidomym na własnoręczne „zobaczenie” kształtu, zdobień i skali najcenniejszych regaliów, co w przypadku oryginałów zamkniętych w gablotach jest niemożliwe.

• Tyflografiki: Są to wypukłe plany i rysunki (reliefy), które przedstawiają układ sal oraz detale architektoniczne lub zdobnicze konkretnych przedmiotów. Dzięki nim osoby z dysfunkcją wzroku mogą lepiej zorientować się w przestrzeni wystawy.

• Audioprzewodniki z audiodeskrypcją: Muzeum oferuje dedykowane urządzenia z nagraniami, które zawierają szczegółowe opisy narracyjne. Lektor nie tylko opowiada historię przedmiotów, ale dokładnie opisuje ich wygląd, kolorystykę, materiał i sposób eksponowania, pomagając stworzyć obraz zabytku w wyobraźni zwiedzającego.

• System ToTuPoint: Na terenie Wzgórza Wawelskiego rozmieszczone są znaczniki elektroniczne współpracujące z aplikacją w telefonie. Informują one głosowo o lokalizacji i ułatwiają bezpieczne dotarcie do wejścia do Skarbca.

• Pies-przewodnik: Osoby z niepełnosprawnością wzroku mają prawo wejść na teren Skarbca oraz innych wystaw z certyfikowanym psem-przewodnikiem.

• Przeszkolony personel: Pracownicy obsługi oraz edukatorzy zamkowi przechodzą szkolenia z zakresu tyflopedagogiki. Dzięki temu potrafią udzielić asysty, wskazać drogę lub przeprowadzić specjalne lekcje muzealne dostosowane do potrzeb osób niewidomych.

Dzięki tym rozwiązaniom Skarbiec Koronny przestał być wystawą wyłącznie „do patrzenia”, stając się przestrzenią, w której polskie dziedzictwo można poznawać wszystkimi zmysłami.

Choć statystyki odwiedzin są zmienne, odnotowuje się stały wzrost liczby turystów z niepełnosprawnościami, co jest efektem poprawy infrastruktury oraz programów edukacyjnych dedykowanych tej grupie odbiorców.

Zamek Królewski na Wawelu jest również niezwykle przyjazną przestrzenią dla seniorów, którzy stanowią jeden z filarów frekwencyjnych muzeum. Z myślą o osobach starszych, które mogą odczuwać zmęczenie podczas długiego spaceru po rozległych komnatach, w nowej aranżacji Skarbca wygospodarowano strefy odpoczynku z wygodnymi siedziskami. Seniorzy mogą bezpiecznie poruszać się po wzgórzu dzięki wyrównanym nawierzchniom dziedzińców oraz dostępności personelu, który jest przeszkolony w zakresie asysty. Poczucie bezpieczeństwa na Wawelu, w tym w samym Skarbcu, zapewnia nie tylko profesjonalna ochrona i monitoring, ale także przemyślany system komunikacji i opieki medycznej dostępnej na miejscu, co sprawia, że zarówno osoby z niepełnosprawnościami, jak i seniorzy mogą w pełni komfortowo obcować z narodowym dziedzictwem.