Anarchia na Podhalu! Ostry spór o statut Wspólnoty Leśnej 8 Wsi w Witowie [ZDJĘCIA]

Kontrowersje wokół redefinicji statutu i mechanizmów zarządczych spółki

Głównym punktem zapalnym trwającego konfliktu jest propozycja fundamentalnej zmiany zapisu w pierwszym paragrafie statutu, który dotychczas jednoznacznie definiował wspólnotę jako podmiot powołany bezpośrednio do zagospodarowania gruntów leśnych i innych nieruchomości stanowiących historyczną współwłasność mieszkańców ośmiu podhalańskich wsi: Cichego, Czarnego Dunajca, Chochołowa, Dzianisza, Witowa, Wróblówki, Podczerwonego i Koniówki. Projekt nowego dokumentu zakłada zastąpienie tego sformułowania sformułowaniem: „Spółka do sprawowania zarządu nad wspólnotą gruntową”, co wywołało natychmiastowy opór ze strony części z około 2100 uprawnionych współwłaścicieli, którzy obawiają się ukrytej próby tak zwanego przewłaszczenia udziałów i centralizacji władzy. Protestujący udziałowcy zadają publiczne pytania o podstawę prawną tych działań oraz o to, w czyim interesie wprowadzane są modyfikacje, sugerując, że reforma ma służyć wyłącznie umocnieniu pozycji obecnego kierownictwa kosztem praw zwykłych członków wspólnoty.

Równolegle ze sporem o nazewnictwo i status prawny, w społeczności narasta silne przekonanie o konieczności przeprowadzenia głębokich reform demokratycznych wewnątrz samej struktury organizacyjnej, w tym przede wszystkim wprowadzenia sztywnych kadencji dla stanowiska prezesa, członków zarządu oraz kluczowych stanowisk kierowniczych, które obecnie nie są w ten sposób ograniczane. Oponenci zwracają uwagę na archaiczny i mało reprezentatywny sposób wyboru władz, który odbywa się podczas zebrań wiejskich przy frekwencji zaledwie ułamka uprawnionych do głosowania, co w konsekwencji pozwala wąskiej grupie osób na podejmowanie kluczowych decyzji dyspozycyjnych dotyczących całości wspólnego, potężnego majątku. Brak transparentności przy tworzeniu nowych przepisów oraz całkowite pominięcie procedury opiniowania zmian przez wyspecjalizowaną komisję statutową jedynie pogłębiły kryzys zaufania i doprowadziły do oskarżeń o celowe działanie za plecami udziałowców.

Konflikt o dystrybucję drewna i skomplikowany status prawny udziałów

Kolejnym obszarem generującym permanentne konflikty od wielu lat pozostają niejasne zasady dotyczące pozyskiwania i późniejszego rozdysponowywania surowca drzewnego z terenów leśnych należących do Wspólnoty. Część uprawnionych mieszkańców otwarcie domaga się wprowadzenia sztywnych i w pełni przejrzystych algorytmów, które gwarantowałyby rozdzielanie corocznych przydziałów drewna w sposób proporcjonalny do liczby udziałowców zamieszkujących poszczególne miejscowości, co ukróciłoby obecne spekulacje. W przestrzeni publicznej regularnie pojawiają się bowiem pytania o przyczyny dysproporcji w przyznawanych limitach – mieszkańcy wskazują na sytuacje, w których jedni gospodarscy otrzymują bardzo duże kontyngenty, inni znacznie mniejsze, a istotna część uprawnionych nie otrzymuje należnego surowca w ogóle, nie będąc nawet informowana o przysługujących im prawach.

Sytuację wewnątrz Wspólnoty dodatkowo komplikuje struktura demograficzna oraz skomplikowana sytuacja prawno-spadkowa samych udziałowców, z których bardzo duża część od wielu dekad nie zamieszkuje na terenie Podhala, przebywając na stałe poza granicami kraju, głównie w Stanach Zjednoczonych. Taka emigracja generuje potężne trudności w sprawnym zarządzaniu i komunikacji, a problem pogłębiają setki udziałów o nieuregulowanym statusie prawnym po śmierci pierwotnych właścicieli, co utrudnia precyzyjne ustalenie kworum podczas kluczowych głosowań. Dodatkowo sygnatariusze protestów zwracają uwagę na całkowity brak jawności w kwestii tak zwanego niewykupionego lub nieodebranego w terminie drewna, domagając się precyzyjnych raportów finansowych wskazujących, co dzieje się z tym wartościowym towarem i jakie zyski z jego ewentualnej sprzedaży zewnętrznej zasilają konto organizacji.

Finanse Doliny Chochołowskiej i historyczne dziedzictwo wspólnoty gruntowej

Ogromne emocje i kontrowersje natury ekonomicznej wzbudzają również przychody generowane przez Wspólnotę z tytułu obsługi masowego ruchu turystycznego w rejonie Doliny Chochołowskiej, nad którą podmiot ten sprawuje bezpośredni nadzór właścicielski i gdzie prowadzi komercyjną sprzedaż biletów wstępu. Według oficjalnych danych statystycznych szacowanych przez Tatrzański Park Narodowy, Dolinę Chochołowską odwiedza rocznie od 700 tysięcy do nawet 1 miliona turystów, co przy standardowej stawce biletowej wynoszącej 10 złotych powinno generować roczny przychód na poziomie około 2,8 miliona złotych. Część uprawnionych członków wspólnoty publicznie zgłasza wątpliwości dotyczące prawidłowości i rzetelności przedstawianych rozliczeń finansowych, choć w strukturze tej należy uwzględnić istotne ulgi, takie jak całkowite zwolnienie z opłat dla mieszkańców okolicznych wsi wchodzących w skład wspólnoty oraz wszystkich posiadaczy Ogólnopolskiej Karty Dużej Rodziny.

Warto podkreślić, że Wspólnota Leśna Uprawnionych Ośmiu Wsi w Witowie to jedna z najbardziej unikalnych i największych pod względem powierzchni wspólnot gruntowych w skali całego kraju, której początki sięgają 1821 roku, kiedy to podhalańscy gospodarze wspólnym wysiłkiem finansowym wykupili te rozległe dobra leśne od monarchii austriackiej. Przez kolejne dziesięciolecia górale toczyli wieloletnie, skomplikowane spory sądowe z zaborcą oraz państwem o ostateczne potwierdzenie swoich praw własnościowych, co nadaje obecnemu konfliktowi statutu głęboki wymiar tożsamościowy. Obecnie Wspólnota zarządza gigantycznym obszarem obejmującym około 3 tysięcy hektarów gruntów – w tym Dolinę Chochołowską, Dolinę Lejową oraz lasy Magury Witowskiej – z czego ponad 2200 hektarów leży w granicach Tatrzańskiego Parku Narodowego, co stawia ten podmiot w roli kluczowego partnera w ochronie przyrody i gospodarki regionu.