Na przełomie XVIII i XIX wieku Kraków przeszedł głęboką reformę sanitarną, która nieodwracalnie zmieniła obyczaje pogrzebowe mieszkańców i ukształtowała mapę miejskich nekropolii. Powstanie Cmentarza Rakowickiego było bezpośrednią konsekwencją dekretów józefińskich, wprowadzonych przez władze austriackie, które z przyczyn zdrowotnych zabroniły dalszego chowania zmarłych w granicach miasta oraz przy kościołach. Inicjatorem wyznaczenia nowej przestrzeni grzebalnej był rząd austriacki, dążący do likwidacji dotychczasowych cmentarzy przykościelnych grożących wybuchem epidemii. Zakup gruntów pod nową nekropolię sfinansowano z funduszy miejskich oraz ze środków klasztoru Karmelitów Bosych. Cmentarz zorganizowano na podmiejskich terenach leżących w rejonie dawnego folwarku Bosackiego, nieopodal traktu prowadzącego do wsi Rakowice, od której miejsce to wzięło swoją późniejszą nazwę. Uroczyste poświęcenie terenu miało miejsce w połowie stycznia 1803 roku.
Decyzja o przeniesieniu pochówków poza mury miejskie spotkała się z ogromnym oporem krakowian. Mieszkańcy, mocno przywiązani do wielowiekowej tradycji spoczywania w pobliżu świątyń i w zasięgu głosu kościelnych dzwonów, traktowali nowy cmentarz z niechęcią oraz nieufnością. Oddalenie od centrum budziło lęk, że groby bliskich położone na pustkowiu zostaną szybko zapomniane, a sama przestrzeń wydawała się obca i pozbawiona świętości. Mimo początkowej niechęci krakowianie musieli podporządkować się restrykcyjnym przepisom prawnym, a nowa nekropolia stopniowo wrosła w krajobraz społeczny miasta.
Pierwszy pogrzeb w historii Cmentarza Rakowickiego odbył się 15 stycznia 1803 roku. Osoba, która jako pierwsza spoczęła na nowo poświęconej ziemi, to Apolonia z Lubowieckich Bursikowa, zaledwie osiemnastoletnia mężatka, żona kupca Wacława Bursika, zmarła na gruźlicę. Jej pierwotny nagrobek nie dotrwał do naszych czasów, ulegając zniszczeniu wraz z upływem wieków i późniejszą reorganizacją przestrzeni cmentarnej. Pamięć o młodej kobiecie nie zatarła się jednak całkowicie dzięki zachowanym dziewiętnastowiecznym notatkom z Z okazji dwusetnej rocznicy pierwszego pochówku miasto Kraków postanowiło w szczególny sposób upamiętnić tę postać. W styczniu 2003 roku odsłonięto odtworzoną pamiątkową tablicę dedykowaną Apolonii Bursikowej. Osoby pragnące odnaleźć ten ślad historii nie muszą szukać w głębi cmentarnych alej, gdyż tablica znajduje się przy wejściu głównym od strony ulicy Rakowickiej, wkomponowana w wewnętrzny mur ogrodzenia po prawej stronie od bramy. Upamiętnienie to stanowi symboliczny łącznik między skromnym początkiem nekropolii a jej obecnym statusem narodowego panteonu, w którym spoczywają tysiące zasłużonych Polaków.treścią jej epitafium.
Treść epitafium odtworzonego na tablicy upamiętniającej Apolonię Bursikową brzmi następująco:
Apolonia z Lubowieckich Bursikowa
Zmarła dnia 15 Stycznia 1803 R.
Mając Lat 18.
Najlepsza Córka, Żona Przykładna,
Młodości Kwiatem Tu Spoczywa.
Żadna Jej Cnota Nie Była Wzgardzona,
Śmierć Zapłakała Gdy Ją Porywała.
Przechodniu! Westchnij Do Boga Za Jej Duszę.
Napisz komentarz
Komentarze