Starzenie się jest naturalnym procesem. Z czasem możemy wolniej przetwarzać informacje, trudniej przypomnieć sobie nazwisko czy słowo, a jednocześnie zapamiętanie nowej informacji może wymagać większego skupienia. Nie oznacza to jednak, że mózg przestaje się rozwijać.
Jedną z jego niezwykłych właściwości jest neuroplastyczność, czyli zdolność do zmiany i dostosowywania się pod wpływem uczenia się, doświadczeń i aktywności. Dlatego również w późniejszym wieku możemy uczyć się nowych rzeczy, zdobywać umiejętności i ćwiczyć funkcje poznawcze.
Mózg lubi wyzwania
Trening pamięci nie powinien polegać wyłącznie na rozwiązywaniu krzyżówek. Mózg potrzebuje różnorodnych zadań, które wymagają skupienia, przypominania sobie informacji, kojarzenia faktów, planowania i szukania nowych rozwiązań.
Właśnie dlatego podczas zajęć Treningu Umysłu dla seniorów ćwiczymy nie tylko pamięć, ale również koncentrację, uwagę, logiczne myślenie, szybkość przetwarzania informacji, funkcje wykonawcze, język, orientację przestrzenną i kreatywność.
Jedno z prostych ćwiczeń może polegać na zapamiętaniu listy kilku produktów. Można jednak zrobić coś więcej niż tylko powtarzać słowa. Uczestnicy uczą się grupować informacje, tworzyć skojarzenia, wyobrażać sobie przedmioty albo budować z nich krótką historię. Dzięki temu poznają strategie, które później mogą wykorzystać w codziennym życiu.
Bo pamięć nie jest potrzebna tylko podczas zajęć.
Przydaje się, kiedy chcemy zapamiętać imię nowo poznanej osoby, listę zakupów, termin wizyty u lekarza, numer telefonu, kilka poleceń czy drogę w nieznanym miejscu.
Najpierw uwaga, potem pamięć
Często mówimy: „Mam słabą pamięć”, podczas gdy problem zaczyna się znacznie wcześniej – od braku koncentracji.
Jeśli podczas przedstawiania nam nowej osoby myślimy o czymś zupełnie innym, możemy w ogóle nie zapamiętać jej imienia. Informacja nie została właściwie zapisana, więc później trudno ją sobie przypomnieć.
Dlatego na zajęciach ćwiczymy również koncentrację. Uczestnicy wyszukują określone litery lub symbole, odnajdują różnice, wykonują polecenia według kilku zasad, wyszukują informacje w tekście czy rozwiązują zadania wymagające ignorowania niepotrzebnych bodźców.
Czasami wykorzystujemy także zadania typu Stroopa – trzeba na przykład powiedzieć, jakiego koloru jest napis, a nie przeczytać znajdujące się na kartce słowo. To proste zadanie potrafi zaskoczyć nawet osoby przekonane, że mają świetną koncentrację.
Pamięć robocza – nasz „notatnik” w głowie
W codziennym życiu nieustannie korzystamy również z pamięci roboczej. To ona pozwala nam przez chwilę przechowywać informacje i jednocześnie nimi operować.
Kiedy ktoś podaje nam numer telefonu i chcemy go zapisać, kiedy wykonujemy kilka poleceń po kolei albo liczymy coś w pamięci – korzystamy właśnie z tego systemu.
Na zajęciach możemy więc powtarzać ciągi cyfr, również od końca, zapamiętywać kilka słów i wykonywać w międzyczasie inne zadanie albo porządkować informacje według określonej zasady.
Nie chodzi o bicie rekordów. Chodzi o to, aby uruchomić proces myślenia i nauczyć się świadomie pracować z informacją.
Logika, język i kreatywność też są ważne
Dobry trening poznawczy powinien być różnorodny. Dlatego rozwiązujemy zagadki logiczne, szeregi liczb i liter, planujemy trasy, szukamy kilku rozwiązań tego samego problemu.
Ćwiczymy także język: szukamy synonimów i antonimów, tworzymy słowa z podanych liter, wymieniamy jak najwięcej wyrazów należących do określonej kategorii czy kończymy znane powiedzenia.
Takie zadania mogą wydawać się zabawą, ale wymagają szybkiego wydobywania informacji z pamięci, przełączania uwagi i tworzenia nowych skojarzeń.
Czasami łączymy kilka elementów jednocześnie – na przykład ruch, zapamiętywanie, liczenie i reagowanie na określony sygnał. Wtedy zadanie staje się trudniejsze i wymaga większej kontroli uwagi.
Czy trening umysłu chroni przed demencją?
Tutaj warto zachować zdrowy rozsądek. Nie ma jednego ćwiczenia, które zagwarantuje nam zachowanie pamięci do późnej starości ani nie ma podstaw, aby obiecywać, że sam trening umysłowy uchroni przed demencją.
Badania pokazują jednak, że osoby starsze mogą poprawiać wybrane zdolności poznawcze dzięki systematycznemu treningowi. W dużym badaniu ACTIVE, obejmującym 2832 osoby starsze, analizowano trening pamięci, rozumowania i szybkości przetwarzania informacji. Korzyści utrzymywały się także w dłuższej perspektywie, choć efekty różniły się w zależności od trenowanej funkcji.
O kondycję mózgu najlepiej więc dbać kompleksowo.
Znaczenie ma aktywność fizyczna, zdrowa dieta, odpowiednia jakość snu, utrzymywanie kontaktów społecznych, uczenie się nowych rzeczy, kontrolowanie czynników ryzyka chorób układu krążenia, dbanie o słuch i wzrok oraz unikanie używek. Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje aktywność fizyczną, aktywność poznawczą i wiele innych czynników jako elementy podejścia do zmniejszania ryzyka pogorszenia funkcji poznawczych i demencji.
Nie przestawajmy się uczyć
Być może najważniejszą zasadą dbania o mózg jest po prostu nie pozwolić mu całkowicie się nudzić.
Nowa trasa spaceru. Nauka obsługi telefonu. Język obcy. Taniec. Gra w karty. Śpiew. Czytanie. Rozmowa. Wycieczka w nowe miejsce. Nauka nowej potrawy. Gra na instrumencie. Rozwiązywanie problemu, którego wcześniej nie znaliśmy.
Nie musimy codziennie rozwiązywać trudnych łamigłówek. Warto natomiast dawać mózgowi okazję do uczenia się i wychodzenia poza automatyczne schematy.
Równie ważne są spotkania z innymi ludźmi. Rozmowa wymaga przecież słuchania, rozumienia, przypominania sobie informacji, formułowania odpowiedzi i reagowania na drugą osobę. Aktywność społeczna jest więc również formą angażowania wielu funkcji poznawczych.
Trening Umysłu to nie egzamin
Na zajęciach dla seniorów nie chodzi o sprawdzanie, kto ma „najlepszą pamięć”. Każdy z nas ma inne możliwości, doświadczenia i tempo pracy.
Celem jest przede wszystkim utrzymywanie aktywności poznawczej, poznawanie skutecznych sposobów zapamiętywania, ćwiczenie koncentracji i czerpanie przyjemności z uczenia się.
Dobrze przygotowane ćwiczenie powinno być trochę wyzwaniem, ale nie powinno zniechęcać. Błąd nie jest porażką – jest informacją, że mózg właśnie musiał się wysilić.
A przecież o to właśnie chodzi.
Trening Umysłu to nie egzamin z pamięci. To gimnastyka dla mózgu.
Napisz komentarz
Komentarze