Słuchamy, widzimy, dotykamy, odczuwamy – „Festiwal Kultury Wrażliwej” znów w Małopolsce

Dziś od godziny 12:00 filię „Kosmos” Biblioteki Kraków ogarnęła wesoła atmosfera i dziecięcy śmiech. Odbywały się tu warsztaty oraz głośne czytanie literatury skierowane do najmłodszych. Uczestnicy wysłuchali fragmentów książek, uczyli się rozpoznawać dźwięki instrumentów, a także poznali kilka słów w polskim języku migowym. Całe przedsięwzięcie miało na celu rozwijanie empatii i budowanie świadomości o potrzebach osób z niepełnosprawnościami. Wśród czytanych tekstów znalazły się „Okulary” Renaty Piątkowskiej oraz „Iga miga! Dwie babcie” Karoliny Nawrot-Borowskiej, które przybliżają dzieciakom świat niewidomych i niesłyszących.

„Ścieżka pełna zmysłów” została przygotowana w ramach „Festiwalu Kultury Wrażliwej” – serii wydarzeń łączących 38 małopolskich instytucji kultury. To koncerty, warsztaty teatralne, spektakle, oprowadzania oraz spacery, które angażują każdego odbiorcę, bez względu na wiek i kondycję ciała. Tegoroczne hasło „Sztuka zmysłów” sugeruje multisensoryczne postrzeganie twórczości, przekraczając stereotypowe i proste skojarzenia. Z myślą o różnorodności uczestników organizatorzy zadbali o tłumaczenia na polski język migowy, audiodeskrypcję, tyflografiki, pętle indukcyjne, słuchawki wyciszające oraz inne narzędzia pozwalające przezwyciężyć ograniczenia fizyczne w dostępie do sztuki.   

Festiwal zaczął się 20 września i potrwa do 30 dnia miesiąca. Choć większość aktywności jest planowana w Krakowie, w innych miastach naszego województwa też nie zabraknie inicjatyw łączących różne grupy społeczne. Program przewiduje wydarzenia w Gorlicach, Krynicy-Zdroju, Alwerni, Lusławicach, Nowym Sączu, Oświęcimiu, Niepołomicach, Szlachtowej, Tarnowie, Zawoi, Wadowicach, Zakopanem i Zubrzycy Górnej. Sprawdźmy, co wydarzy się w Małopolsce w najbliższych dniach.

Zacznijmy od południa – Krynica-Zdrój, Zubrzyca Górna, Szlachtowa, Nowy Sącz, Gorlice, Zakopane

Cała uroczystość rozpoczęła się na południu województwa, a mianowicie w Muzeum Nikifora w Krynicy-Zdroju. Oprócz warsztatów poświęconych twórczości artysty uczestnicy mieli okazję zobaczyć premierę spektaklu „NIKIFOR 2 OBRAZY” w wykonaniu Teatru Tej Ziemi. Przedstawienie odbyło się 20 września o godzinie 13:00.

Góry, lasy i przepiękna przyroda. Z pewnością ta część Małopolski może się pochwalić zielonym bogactwem, dlatego w trakcie Festiwalu skupiła się na swoich zasobach naturalnych. Na przykład Muzeum Pienińskie im. Józefa Szalaya w Szlachtowej zaprasza 22 września o godzinie 11:00 na spotkanie dotyczące regionu Pienin, podczas którego omówimy tradycyjne receptury tego terenu, jego tradycje oraz tematy związane z ziołolecznictwem. Podobne wartości prezentuje Zubrzyca Górna, tylko zamiast sposobów uzdrawiania za pomocą roślin mieszkańcy zgłębią inną czynność – szycie. 29 września o 11:00 w Orawskim Parku Etnograficznym odbędzie się wydarzenie dedykowane lnu oraz obróbce tego „orawskiego złota”.

Od razu gdy słyszymy „sztuka”, przywołuje się na myśl malarstwo lub muzykę. Wokół tej pierwszej dziedziny twórczości koncentruje swój program Nowy Sącz, a w szczególności Małopolskie Centrum Kultury SOKÓŁ. Od 20 do 30 września wystawione tutaj zostaną: ekspozycja „Każdy może być Dürerem”, przygotowana przez młodzież ze Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego, a także pokaz kolaży Urszuli Gawron-Leśniary pod mianem „Wyrwane demencji – mojej Mamie” – intymnej refleksji nad miłością, pamięcią i przemijaniem.

Działalność artystyczna znajduje się również w ofercie programowej instytucji z Gorlic. 23 września Ośrodek Konferencyjno-Wystawienniczy Kasztel w Szymbarku organizuje warsztaty malarskie, podczas których uczestnicy będą mogli wcielić się w role zarówno portrecistów, jak i osób portretowanych. Poza obrazami do sztuki wizualnej należy także kino, o czym pamięta Gorlickie Centrum Kultury. 24-25 września odbędą się tutaj seanse filmów „Fleak. Futrzak i ja”, „Supermoce” oraz „Mecz o wszystko”. Nie zapominajmy o warsztatach, których w Gorlicach też nie zabraknie. Pełen program wydarzeń znajduje się na stronie organizatorów Festiwalu Kultury Wrażliwej.

Czego jeszcze możemy się spodziewać? Tworzenie dekoracji z ekomateriałów, konstruowanie multisensorycznych asamblaży czy rzeźbienie kredkami – takie atrakcje zapewnia uczestnikom 24-26 września Zakopane, które zamyka dzisiejszą listę południowych miast.

Co się dzieje na zachodzie i północy Małopolski? – Oświęcim, Alwernia, Wadowice, Zagorzyce

Jaką rolę w naszej codzienności odgrywa cisza? Być może oznacza niewiedzę, skupienie lub głębokie rozważania. Bez względu na to, z czym kojarzy się nam brak dźwięku, z pewnością każdy go doświadczał. Będziemy mieli okazję zanurzyć się w niego ponownie podczas koncertu „Między ciszą a dźwiękiem – Niewidzialne przestrzenie” w Małopolskim Muzeum Pożarnictwa w Alwerni. 27 września o godzinie 14:00 wysłuchamy wyjątkowej muzyki, gdzie melodia przeplata się z milczeniem i stanowi z nim nieodłączną całość. Na gości czekają również inspirujące spotkania z podróżnikiem Jaśkiem Melą oraz znaną piosenkarką Moniką Kuszyńską, która nawet po tragicznym wypadku samochodowym i doznaniu niepełnosprawności potrafiła osiągnąć sukces.

W czasie festiwalu Strefa Odkrywania, Wyobraźni i Aktywności (SOWA) w Wadowicach otwiera swoje drzwi dla wszystkich chętnych poznać prawdziwe oblicze nauki. Ośrodek oferuje interaktywną wystawę składającą się z 28 stacji badawczych, na których uczestnicy mogą eksperymentować, szukać nietypowych rozwiązań, a jednocześnie angażować swój spryt i wyobraźnię. 24 września odbędą się tutaj warsztaty sensoryczne „Zobacz dotykiem”, organizowane przez muzeum „Dom Rodzinny Ojca Świętego Jana Pawła II”. Goście dowiedzą się, jak pachniał dom Wojtyłów, zobaczą zabawki popularne w okresie dzieciństwa Papieża, ale także nauczą się wykonywania tyflografik i pisania alfabetem Braille’a. Następnego dnia o godzinach 11:30 i 14:30 muzeum zaprasza na warsztaty edukacyjno-wypoczynkowe „Daj sobie spokój. I radość”, gdzie każdy zrobi sobie małą książkę dla relaksu.

Różnorodne wydarzenia są zaplanowane także w Oświęcimiu w poranki 21-24 września. Muzeum Pamięci Mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej organizuje wtedy wystawę fotografii połączoną z ozdabianiem ramki, grę terenową „Tropami superbohaterów”, warsztaty robienia drewnianego misia w stylu retro oraz prezentację sylwetek kobiet, które pomagały więźniom obozu koncentracyjnego. Kolejna aktywność odbywa się 29 września i przybiera formę spektaklu dla dzieci wzbogaconego o warsztat malowania na tkaninach. 

Północ województwa również zasłynie ze swojej przyjaznej aury. W Zagorzycach przeprowadzone zostaną warsztaty tworzenia książek sensorycznych dla osób z niepełnosprawnością intelektualną. 22 września o godzinie 12:00 uczestnicy zaprojektują autorskie książki przy użyciu rozmaitych materiałów, takich jak tkaniny, filc, włóczki, guziki czy papier dekoracyjny.

Czas wybrać się na wschód – Niepołomice, Lusławice, Tarnów

„Puls-rytm-muzyka”… Brzmi jak hasło dobrego spędzenia wieczoru lub jak nazwa warsztatu w Europejskim Centrum Muzyki Krzysztofa Pendereckiego w Lusławicach. W dniu 28 września ośrodek ten stanie się miejscem tańca, porywających melodii i kreacji własnego obrazu muzycznego. Organizatorzy proszą o ubranie się w wygodny strój i dołączenie do tak energicznej inicjatywy.

Sztuka otacza nas na każdym kroku. Jej przejawami są nie tylko obrazy, rzeźby i kompozycje złożone z nut, ale nawet ubrania. W związku z tym 24 września w Niepołomicach odbędzie się Pokaz Mody „EKO Szaleństwo 2026 – Pory roku” przygotowany przez Środowiskowy Dom Samopomocy. O godzinie 10:00 na wybieg wyjdą pracownicy placówek wsparcia dziennego i zaprezentują swoje stroje inspirowane porami roku.

Sporo imponujących wydarzeń jest planowanych także w Tarnowie. W dniach 22-23 września Muzeum Ziemi Tarnowskiej zaprasza na oprowadzanie po ratuszu, podczas którego uczestnicy będą mieli możliwość dosłownie poczuć historię poprzez słuchanie interesujących opowieści oraz dotykanie replik dawnej broni. Natomiast w czwartek 24 września mieszkańcy mogą liczyć na spektakl o Szewczyku Dratewce w Centrum Sztuki Mościce, organizowany przez uczniów Zespołu Szkół dla Niesłyszących i Słabosłyszących.

Czym przyciągnie nas stolica?

Tak jak przystało na centrum województwa, Kraków wyróżnił się największą liczbą zaplanowanych wydarzeń. Od pierwszego dnia trwania Festiwalu aż po jego uroczyste zamknięcie stolica tętnić będzie aktywnym życiem kulturalnym. To zmysłowe oprowadzanie po teatrze, muzyka na żywo, zajęcia relaksacyjne, niezwykłe warsztaty, a nawet medytacja z fotografią. Aktywności będą skierowane do różnorodnych grup wiekowych. Najlepiej niech każdy sam wybierze, w jakiej atmosferze minie jego dzień. Niezbędne informacje oraz szczegółowy program są dostępne na stronie internetowej organizatorów: 

https://kulturawrazliwa.pl/festiwal-2026/