Siła w cieniu murów
W codzienności getta, zdominowanej przez głód i strach przed deportacją, kobiety przejęły na siebie ciężar organizacji życia w warunkach granicznych. To one, często w ramach Żydowskiej Samopomocy Społecznej, prowadziły kuchnie ludowe i opiekowały się osieroconymi dziećmi, starając się zachować resztki godności w świecie, który im ją odebrał. Postacią symbolizującą tę niezłomność była m.in. Justyna (Gusta Dawidsohn-Draenger), która wraz z mężem Szymonem współtworzyła krakowski oddział He-Chaluc Ha-Locem. W ciasnych pokoikach przy ulicy Józefińskiej nie tylko pisała swój słynny pamiętnik na skrawkach papieru toaletowego, ale planowała zamachy na niemieckie obiekty, udowadniając, że opór ma również kobiecą twarz. Obok niej stały młode łączniczki, jak Hela Schüpper, które dzięki „dobremu wyglądowi” i odwadze przekraczały granice getta, szmuglując broń, fałszywe dokumenty i nadzieję.
Powojenne pęknięcie
Losy tych, którym udało się przeżyć – czy to w ukryciu na „aryjskich papierach”, czy w piekle obozów Płaszów, Auschwitz czy Bergen-Belsen – w powojennej Polsce były naznaczone głębokim tragizmem i trudną próbą odbudowy tożsamości. Kobiety wracające do Krakowa zastawały puste mieszkania i obojętność, a czasem jawną wrogość sąsiadów. Wiele z nich, jak Miriam Akavia, po krótkiej próbie odnalezienia się w nowej rzeczywistości, zdecydowało się na emigrację, nie mogąc znieść ciężaru wspomnień i narastającego antysemityzmu, który osiągnął szczytł w pogromie krakowskim w sierpniu 1945 roku.
Te, które zostały, często wybierały drogę milczenia lub całkowitego oddania się pracy na rzecz nowej, socjalistycznej ojczyzny, wierząc, że nowy system wykorzeni uprzedzenia rasowe. Przyjmowały nowe nazwiska, zacierały ślady pochodzenia, a o swoich przeżyciach opowiadały dopiero po latach, szeptem, własnym dzieciom. Inne, jak Stella Müller-Madej, poświęciły życie świadectwu, spisując swoje wspomnienia z krakowskiego getta i listy Schindlera, stając się strażniczkami pamięci o świecie, który przestał istnieć.
Dziedzictwo milczenia i głosu
Powojenne losy krakowianek z getta to mozaika asymilacji, wyparcia i bolesnego trwania przy tradycji. W Polsce Ludowej ich żydowskość była często spychana na margines oficjalnej narracji o martyrologii narodu polskiego. Dopiero przełom 1989 roku pozwolił na pełne wybrzmienie ich głosów. Dziś, spacerując ulicami Podgórza, warto pamiętać, że za historią wielkiej polityki i wojennych map kryją się intymne dramaty kobiet, które potrafiły kochać, walczyć i tworzyć w samym sercu ciemności, a po wojnie – z popiołów budować swoje życie na nowo, często wbrew światu, który wolałby o nich zapomnieć.
Kobiety krakowskiego getta - Wykład Katarzyny Zimmerer.
ul. Miodowa 24, 31-055 Kraków
24 marca, wtorek, 18:00
Napisz komentarz
Komentarze