Smogowy kryzys w Krakowie. Dlaczego miasto nie wprowadziło darmowej komunikacji w czwartek?

Kraków w czołówce najbardziej zanieczyszczonych miast na świecie

Obecna fala mrozów, podczas której temperatury spadły w regionie do poziomu -15 stopni Celsjusza, obnażyła słabości systemowe w walce o czyste niebo. W poniedziałek, 19 stycznia, ogłoszono drugi stopień zagrożenia, a Kraków szybko wspiął się na siódmą, a następnie piątą pozycję w światowym rankingu IQAir. Punkt kulminacyjny nastąpił we wtorek rano, kiedy stolica Małopolski stała się najbardziej zadymionym miastem globu. 

W czwartek nad ranem 22 stycznia (godzina 4:00) miasto plasowało się na szóstej pozycji, pozostając w towarzystwie reprezentantów Pakistanu, Bangladeszu oraz Egiptu. Mimo wymiany tysięcy kotłów węglowych w samym mieście i wprowadzenia od początku 2026 roku Strefy Czystego Transportu, problem smogu powrócił z pełną siłą ze względu na napływ zanieczyszczeń z gmin ościennych oraz intensywne dogrzewanie domów paliwami stałymi podczas mroźnej aury.

Procedury darmowej komunikacji: Wyjaśnienie mechanizmu prognoz

Brak decyzji o darmowych przejazdach w czwartek, mimo trzeciego stopnia zagrożenia, wynika z rygorystycznych przepisów przyjętych przez radnych w 2018 roku. System aktywacji bezpłatnego transportu opiera się na dwustopniowej weryfikacji danych. Pierwszą podstawą jest prognoza Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej, która musi przewidywać przekroczenie poziomu 100 µg/m³ oraz 150 µg/m³ pyłu PM10 na ponad połowie powierzchni miasta w przynajmniej dwóch z trzech ośmiogodzinnych przedziałów czasowych. 

Druga droga to pomiar rzeczywisty, który uruchamia darmową komunikację tylko wtedy, gdy średnia ze wszystkich stacji o godzinie 3:00 rano przekroczy 150 µg/m³. Jeśli prognoza IMGW była korzystniejsza, a nocny odczyt o krytycznej godzinie nie osiągnął wymaganego progu, magistrat nie ma prawnych narzędzi do automatycznego wyłączenia kasowników.

Trzeci stopień zagrożenia i paraliż smogowy w obwarzanku krakowskim

Choć Kraków wykonał ogromną pracę w zakresie likwidacji „kopciuchów”, obecny kryzys potwierdza, że smog nie zna granic administracyjnych. Trzeci stopień zagrożenia objął nie tylko miasto, ale również powiaty krakowski, nowotarski, oświęcimski i wielicki, natomiast drugi stopień ogłoszono dla powiatu suskiego. Przy silnym mrozie wciąż działające w regionie piece węglowe, a niekiedy spalane w nich odpady, generują chmurę pyłów, która osiada w niecce krakowskiej przy bezwietrznej aurze. 

Eksperci zauważają, że nowo powstała Strefa Czystego Transportu ogranicza emisję komunikacyjną, jednak przy tak ekstremalnych warunkach pogodowych i dymiących kominach w sąsiednich gminach, efekt tych działań jest obecnie maskowany przez niską emisję z sektora komunalno-bytowego. Są też inne zdania ekspertów, szczególnie te mówiące o "zanieczyszczaniu miasta za 5 złotych". Tyle kosztuje wjazd do SCT samochodów niespełniających norm zawartych w uchwale na teren stolicy Małopolski.