Święto Zakochanych - Walentynki

Kim był święty Walenty?

Postać patrona zakochanych nie jest jednoznaczna, ponieważ wczesnochrześcijańskie kroniki wspominają o co najmniej dwóch, a według niektórych źródeł nawet trzech Walentych żyjących w tym samym czasie. Najpopularniejsza legenda dotyczy lekarza i biskupa żyjącego w III wieku w Rzymie za panowania cesarza Klaudiusza II Gockiego.

Cesarz ten wydał zakaz zawierania małżeństw przez młodych mężczyzn, wierząc, że najlepsi żołnierze to ci, którzy nie mają rodzin. Walenty złamał ten zakaz i potajemnie udzielał ślubów zakochanym parom. Gdy jego działalność wyszła na jaw, został uwięziony i skazany na śmierć. Legenda głosi, że w więzieniu Walenty zakochał się w niewidomej córce strażnika, która pod wpływem tej miłości odzyskała wzrok. Przed egzekucją, która odbyła się 14 lutego, miał wysłać do niej list podpisany słowami „Od Twojego Walentego”, co dało początek dzisiejszej tradycji wysyłania kartek.

Historia święta

Początki Walentynek sięgają pogańskiego Rzymu i święta zwanego Luperkaliami, które obchodzono w połowie lutego ku czci Fauna (bożka płodności). Był to czas oczyszczenia i radosnych obchodów związanych z nadchodzącą wiosną. Podczas festiwalu młodzi mężczyźni losowali imiona dziewcząt z urny, co często prowadziło do ich późniejszego swatania.

W V wieku Kościół katolicki, chcąc zastąpić pogańskie obrzędy chrześcijańskimi, ustanowił 14 lutego dniem wspomnienia świętego Walentego. Prawdziwą popularność jako święto miłości Walentynki zyskały jednak dopiero w średniowieczu, głównie w Anglii i Francji. Wierzono wówczas, że w połowie lutego ptaki zaczynają łączyć się w pary, co dodatkowo sprzyjało romantycznej aurze tego dnia.

Ciekawostki o Walentynkach

Choć Walenty jest kojarzony z zakochanymi, w tradycji chrześcijańskiej jest on również patronem osób cierpiących na choroby psychiczne oraz epilepsję. W dawnej Polsce to właśnie te grupy społeczne najczęściej zwracały się do niego o pomoc.

Najstarszą zachowaną kartkę walentynkową wysłał w 1415 roku Karol, książę Orleanu, do swojej żony, gdy był więziony w londyńskiej twierdzy Tower. Z kolei masowa produkcja kartek ruszyła dopiero w XIX wieku dzięki Esther Howland, która jako pierwsza zaczęła tworzyć ozdobne, koronkowe kartki na dużą skalę w Stanach Zjednoczonych.

Warto również zauważyć, że tradycje walentynkowe różnią się na świecie. W Japonii to kobiety obdarowują mężczyzn czekoladkami, a panowie rewanżują się miesiąc później, w tak zwany „Biały Dzień”. W Walii natomiast zamiast kartek popularne są „łyżki miłości” – ręcznie rzeźbione w drewnie prezenty, które mają symbolizować chęć dbania o partnera.

Walentynki w Polsce

Walentynki w Polsce to fascynujący przykład tego, jak „zaimportowana” tradycja potrafi błyskawicznie zapuścić korzenie i zyskać lokalny koloryt. Choć dziś kojarzą nam się głównie z czerwonymi sercami w witrynach sklepowych, ich historia w naszym kraju jest stosunkowo krótka, ale intensywna.

Oto jak kształtowała się historia święta zakochanych nad Wisłą:

Początki: Wielki bum lat 90.

Choć św. Walenty był znany w Polsce od stuleci (jako patron chorych), Walentynki w formie święta zakochanych dotarły do nas dopiero po transformacji ustrojowej, na początku lat 90. XX wieku.

• Wpływy zachodnie: Wraz z otwarciem na kulturę amerykańską i zachodnioeuropejską, do Polski weszły komercyjne aspekty święta.
• Szybka adaptacja: Młode pokolenie natychmiast podchwyciło pomysł wysyłania kartek (walentynek) i obdarowywania się drobnymi upominkami.

Chełmno – Polska Stolica Zakochanych

Mało kto wie, że Polska ma swoje własne „miasto miłości”. Chełmno (woj. kujawsko-pomorskie) od lat promuje się jako miasto zakochanych, co ma mocne podstawy historyczne:

• Relikwie: W tamtejszym kościele farnym pw. Wniebowzięcia NMP od wieków przechowywana jest relikwia św. Walentego (fragment czaszki).
• Tradycja: Dzięki temu Chełmno stało się głównym ośrodkiem kultu świętego w Polsce, organizując co roku huczne obchody, koncerty i jarmarki walentynkowe.

Dawny słowiański odpowiednik

Zanim Walentynki zdominowały luty, Polacy mieli (i wciąż mają) swoje rodzime święto miłości – Noc Kupały (zwaną też Sobótką).

• Kiedy: Przypada w najkrótszą noc w roku (z 21 na 22 czerwca).
• Różnica: Walentynki to święto zimowe, kameralne, skupione na listach i prezentach. Noc Kupały to święto żywiołów, ognia, wody i wspólnotowej zabawy na łonie natury.

Ciekawostka: 

Przez długi czas św. Walenty był w Polsce czczony głównie jako patron osób chorych na epilepsję oraz nerwowo chorych. Dopiero niedawno jego "specjalizacja" zmieniła się w świadomości społecznej na sprawy sercowe.